fa ‏ بررسی روند تغییرات زمانی‎ ‎بنزن، تولوئن، اتیل بنزن، زایلن‎ ‎‏ و پتانسیل تشکیل اوزون در هوای شهر یزد و ‏پهنه بندی با سامانه ‏GIS بهداشت بهداشت پژوهشي(توصیفی- تحلیلی) Research <p dir="RTL"><strong>پیش‌زمینه و هدف: </strong>امروزه استفاده از بنزین بدون سرب در جهان روبه افزایش است که غنی از ترکیبات آلی آروماتیک سرطان‌زا می‌باشد این مطالعه باهدف پایش مکانی و روزانه غلظت <span dir="LTR">BTEX</span> به‌عنوان ترکیبات آلی فرار و پتانسیل (<span dir="LTR">OFP</span>) تشکیل اُزن در شهر یزد انجام گرفته است.</p> <p dir="RTL"><strong>مواد و روش‌ کار</strong>: این تحقیق در اوایل پاییز سال 1394 در ساعات اولیه صبح و ظهر انجام گرفت. نمونه‌برداری و سنجش <span dir="LTR">BTEX</span> طبق دستورالعمل 1501 <span dir="LTR">NIOSH</span> به‌صورت اَکتیو و دستگاه <span dir="LTR">GC-FID</span> انجام شده است.&nbsp; از نرم‌افزار <span dir="LTR">GIS</span> برای پهنه‌بندی استفاده گردید.</p> <p dir="RTL"><strong>یافته‌ها: </strong>میانگین غلظت <span dir="LTR">BTEX</span> و <span dir="LTR">OFP</span> در ساعات اولیه صبح 130 و (<span dir="LTR">&mu;g/m³</span>) 659 و در ساعات اولیه ظهر 159 و (<span dir="LTR">&mu;g/m³</span>) 830 به دست آمد که نشان‌دهنده افزایش انتشارات در ساعات نزدیک به ظهر بوده است. محدوده نسبت تولوئن به بنزن (<span dir="LTR">T/B</span>) 3/1 تا 1/2، زایلن به بنزن (<span dir="LTR">X/B</span>) و زایلن به اتیل بنزن (<span dir="LTR">X/EB</span>)&nbsp; به‌ترتیب 1 تا 4 و 3 تا 6 بوده است<span dir="LTR">.</span></p> <p dir="RTL"><strong>بحث و نتیجه‌گیری</strong>: در این مطالعه تحلیل‌های مکانی توسط نرم‌افزار <span dir="LTR">GIS</span> نشان داد مرکز و جنوب شهر آلوده‌تر از شمال شهر بوده است. همچنین روند تغییرات مکانی <span dir="LTR">BTEX</span> و <span dir="LTR">OFP</span> بالا بوده ولی روند تغییرات زمانی پایینی داشته است و وجود همبستگی آماری اسپیرمن (001/0><span dir="LTR"> P </span>&nbsp;و 89/0<<span dir="LTR">r </span>). بین مقادیر <span dir="LTR">BTEX</span> در ساعت‌های اولیه صبح و ظهر این موضوع را تأیید نمود ترافیک خیابان‌ها و انتشار اِگزوز خودروها و ایستگاه‌های پمپ‌بنزین عامل اصلی تولید و انتشار <span dir="LTR">&nbsp;BTEX</span> شناسایی شد.</p> <p align="center">Received: 25 May, 2016; Accepted: 22 Aug , 2016</p> <p><a name="_Toc416081061"><strong><em>Background &&nbsp;Aims:</em></strong></a> Today use of unleaded gasoline is increasing in the world which contains abundant amount of aromatic organic carcinogenic compounds. This study aims to monitor the temporal and spatial concentration of BTEX volatile organic compounds and ozone formation potential (OFP) in the air of Yazd city.</p> <p><strong><em>Materials & Methods</em></strong>: This research was carried out at different hours of the morning and evening in the early fall of 2015. Sampling and measurement of benzene - toluene was done according to1501 NIOSH guidelines using active sampling and GC-FID. GIS software was used for zoning.</p> <p><strong><em>Results</em></strong>: The mean concentration of BTEX in the early morning hours was 130 and 659 (&mu;g / m³) and late in the morning was 159 and 830 (&mu;g / m³), respectively, which indicates an increase in emissions in the last hour&rsquo;s morning. Also, Toluene to benzene ratio (T / B) obtained 1.3 to 2.1 and 1.2 to 3, which represents benzene and toluene emissions caused by traffic. T/B, xylene to benzene (X/B) and xylene to ethyl benzene (X/EB) Ratio ranges were obtained 1.2 to 2.1, 1 to 4 and 2 to 6.</p> <p><strong><em>Conclusion</em></strong>: In this study, spatial analysis by GIS software showed the center and south parts of Yazd more polluted than the north part. Also, spatial variations of BTEX and OFP concentrations were more, but the temporal trend obtained less values and Spearman good correlation (0.01> P and 0.89 <r) also="" and="" as="" between="" btex="" cars="" cause="" confirmed="" early="" emissions="" evening="" exhaust="" from="" gas="" hours="" identified="" in="" main="" morning="" of="" p="" spatial.="" stations="" street="" temporal="" the="" traffic="" trend="" values="" were=""> </r)></p> <p align="center"></p> <p align="center">SOURCE: URMIA MED J 2016: 27(8): 660 ISSN: 1027-3727</p> ‏ آلودگی هوا, هیدروکربنهای اروماتیک, اوزون فتوکاتالیستی, سرطانزا Air Pollution, Aromatic hydrocarbon, BTEX, photocatalyst O3, Carcinogen‎ 650 660 http://umj.umsu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2272-2&slc_lang=fa&sid=1 Amir Mohammadi امیر محمدی 3700319475328460016370 3700319475328460016370 Yes Environmental Science and Technology Research Center, School of Public Health, Yazd University of Medical Sciences, Yazd, Iran گروه مهندسی بهداشت محیط، مرکز تحقیقات علوم و فناوری‌های محیط زیست، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد، یزد، ایران Mehdi Mokhtari مهدی مختاری 3700319475328460016371 3700319475328460016371 No , Environmental Science and Technology Research Center, School of Public Health, Yazd University of Medical Sciences, Yazd, Iran گروه مهندسی بهداشت محیط، مرکز تحقیقات علوم و فناوری‌های محیط زیست، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد، یزد، ایران mohammad Miri محمد میری 3700319475328460016372 3700319475328460016372 No Environmental Science and Technology Research Center, School of Public Health, Yazd University of Medical Sciences, Yazd, Iran ، گروه مهندسی بهداشت محیط، مرکز تحقیقات علوم و فناوری‌های محیط زیست، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد، یزد، ایران Ali Abdolahnejad علی عبداله نژاد 3700319475328460016373 3700319475328460016373 No Environmental Science and Technology Research Center, School of Public Health, Yazd University of Medical Sciences, Yazd, Iran ، گروه مهندسی بهداشت محیط، مرکز تحقیقات علوم و فناوری‌های محیط زیست، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد، یزد، ایران Sepideh Nemati سپیده نعمتی 3700319475328460016374 3700319475328460016374 No Department of Environmental Health, School of Public Health, Urmia University of Medical Sciences, Urmia, Iran گروه مهندسی بهداشت محیط، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی ارومیه، ارومیه، ایران