Studies in Medical Sciences

fa بررسی اپیدمیولوژیک سرطان پستان و عوامل خطر مرتبط با آن در شهرستان اردبیل طی سال‌های 1390-1400 EPIDEMIOLOGICAL STUDY OF BREAST CANCER AND ASSOCIATED RISK FACTORS IN ARDABIL CITY (2011-2022) اپیدمیولوژی Epidemiology پژوهشي(توصیفی- تحلیلی) Research پیش‌زمینه و هدف: سرطان پستان، شایع‌ترین سرطان، کشنده‌ترین بدخیمی و مهم‌ترین عامـل مـرگ ناشـی از سـرطان در زنـان است که علاوه بر تحمیل هزینه‌های زیاد به نظام سلامت، یک چالش اساسی و جهانی در حوزه بهداشت و درمان است. این مطالعه باهدف بررسی اپیدمیولوژی سرطان پستان و عوامل مؤثر بر آن در شهرستان اردبیل در دهه 1400-1390 صورت گرفت. مواد و روش کار: در این پژوهش توصیفی تحلیلی مقطعی، تمامی زنان مبتلا به سرطان پستان که در دهه ۱۴۰۰-۱۳۹۰ در شهرستان اردبیل شناسایی و پذیرش شده بودند، موردبررسی قرار گرفتند. داده‌ها ابتدا از واحد اسناد پزشکی مرکز آموزشی-درمانی امام خمینی اردبیل که با تشخیص سرطان سینه برای اولین بار پذیرش شده بودند، جمع‌آوری گردید. در ادامه برای کسب اطلاعات دقیق‌تر، از چک‌لیستی محقق‌ ساخته مشتمل بر بیش از 40 متغیر دموگرافیک، بالینی، سبک زندگی و محیطی مرتبط با عوامل خطر سرطان پستان از افراد مبتلای تحت پوشش مراکز بهداشتی درمانی شهرستان اردبیل استفاده گردید. داده‌ها با استفاده از آزمون‌های آمار توصیفی و تحلیلی (فراوانی، درصد فراوانی، میانگین، انحراف معیار، ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون لجستیک) در نرم‌افزار SPSS18 آنالیز شدند. یافته‌ها: میانگین پذیرش سالانه شهرستان اردبیل در دهه 1400-1390 برابر با 55 نفر به دست آمد. بعلاوه، در سال 1390 به ازای هر 100000 نفر زن، تعداد 3/14 زن، و در سال 1400 به ازای صد هزار نفر زن، 3/15 نفر با تشخیص اولیه سرطان پستان در مرکز آموزشی درمانی امام خمینی اردبیل پذیرش شده بودند. میانگین سنی بیماران مبتلا، 6/53 سال بود، بیش از 99 درصد مبتلایان مؤنث بودند، بیش از 96 درصد آنان متأهل بودند، تعداد فرزند از 0 تا 11 فرزند متغیر بود و میانگین تعداد فرزند، 5/4 به دست آمد. سن بالای 50 سال و تغذیه انحصاری فرزند با شیر مادر به مدت کمتر از یک سال، متغیرهایی بودند که قدرت پیش‌بینی کنندگی معنی‌دار در ایجاد سرطان پستان داشتند و سایر متغیرهای مستقل در ایجاد سرطان پستان، پیش‌بینی کنندگی معنی‌دار نداشتند (0.05P<). بحث و نتیجه‌گیری: به نظر می‌رسد بروز سالانه سرطان پستان در شهرستان اردبیل در مقایسه با برخی مناطق دیگر کشور کمتر باشد. از بین عوامل خطر، فقط سن بالا و تغذیه انحصاری فرزند با شیر مادر کمتر از یک سال، پیش‌بینی کنندگی معنادار داشتند. با توجه ضرورت ثبت دقیق مشخصات بیماران، روز رسانی و سامان‌دهی نظام ثبت سرطان‌ها به‌ویژه سرطان پـستان و گنجاندن متغیرهای بیشتر و عوامل خطر اصلی در فرم پذیرش بیمارستان‌ها و دسترسی آسان به آن فرم در مراکز آموزشی درمانی و در مرکز بهداشت شهرستان و مرکز بهداشت استان، برقراری نظام ارجاع کارآمد بین مرکز بهداشت شهرستان و مراکز آموزشی-درمانی، همراه با آموزش و افزایش دانش و مهارت متخصصین و کارشناسـان مراکز بهداشتی درمانی و پرستاران بیمارستان‌ها می‌تواند نقـش اساسی در کشف بیماران و ثبت مشخصات و اطلاعات کامل آن‌ها داشته باشد.   <a name="_Toc416081061">Background &</a> Aims: Breast cancer remains the most prevalent malignancy, the leading cause of cancer-related mortality, and a significant public health challenge among women worldwide. This study aimed to investigate the epidemiological characteristics and contributing factors of breast cancer in Ardabil city during 2011-2022. Materials & Methods: This cross-sectional analytical study examined all breast cancer cases identified in Ardabil County between 2011-2022. Primary data were extracted from medical records of patients initially diagnosed at Imam Khomeini Educational-Therapeutic Center. Supplementary information was collected using a researcher-designed checklist encompassing >40 demographic, clinical, lifestyle, and environmental variables from health center records. Data analysis was performed using SPSS-18, employing descriptive statistics (frequency, percentage, mean, SD) and analytical tests (Pearson correlation, logistic regression). Results: The annual incidence averaged 55 cases during the study period. Age-adjusted incidence rates were 14.3 and 15.3 per 100,000 women in 2011 and 2022, respectively. Patients' mean age was 53.6 years, with >99% being female and >96% married. Parity ranged from 0-11 children (mean: 4.5). Multivariate analysis identified two significant predictive factors: age >50 years (p<0.05) and exclusive breastfeeding duration <1 year (p<0.05), while other variables showed no significant association. Conclusion: The incidence of breast cancer in Ardabil appears lower than national rates. Among risk factors, only advanced age and short breastfeeding duration demonstrated significant predictive value. We recommend: 1) Enhancing cancer registry systems with standardized risk factor documentation, 2) Establishing efficient referral networks between treatment centers and public health departments, and 3) Implementing continuous professional education programs for healthcare providers to improve case detection and data completeness. اپیدمیولوژی, سرطان پستان, عوامل مؤثر, اردبیل Epidemiology, Breast cancer, Risk factors, Ardabil 1022 1034 http://umj.umsu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-5825-2&slc_lang=fa&sid=1 Yousef Hamidzadeh arbabi یوسف حمیدزاده اربابی hamidzade2015@gmail.com 3700319475328460037190 3700319475328460037190 Yes Assistant Professor of Health Education and Health Promotion, Ardabil University of Medical Sciences, Iran (Corresponding Author) استادیار آموزش بهداشت و ارتقاء سلامت، دانشگاه علوم پزشکی اردبیل، ایران (نویسنده مسئول) Iraj Faizi khan kandi ایرج فیضی خان کندی ifazi@gmail.com 3700319475328460037191 3700319475328460037191 No Assistant Professor and Subspecialist in Thoracic Surgery, Ardabil University of Medical Sciences, Iran استادیار و فوق تخصص جراحی قفسه صدری (جراحی توراکس)، دانشگاه علوم پزشکی اردبیل، ایران Vida Yousefi ویدا یوسفی yvvidayousefi@gmail.com 3700319475328460037192 3700319475328460037192 No Public Health Student, Member of the Student Research Committee of the School of Public Health, Ardabil University of Medical Sciences, Iran دانشجوی بهداشت عمومی، عضو کمیته تحقیقات دانشجویی دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی اردبیل، ایران